AI Act od 2 sierpnia 2026 r. – co faktycznie zmienia się w Polsce i w Unii Europejskiej

Data, wokół której narosło wiele nieporozumień

Wokół 2 sierpnia 2026 r. pojawiło się w ostatnich tygodniach wiele sprzecznych informacji – od zapowiedzi rewolucyjnych zmian po sugestie, że termin ten dotyczy wyłącznie największych dostawców technologii. Żadne z tych uproszczeń nie jest trafne. Tego dnia w życie wchodzi określony, dość precyzyjnie zakreślony zestaw obowiązków, a jednocześnie – w wyniku decyzji podjętych na poziomie unijnym w czerwcu 2026 r. – część pierwotnie planowanych na ten termin regulacji została odroczona. Do tego dochodzi zmiana o charakterze krajowym: 24 lipca 2026 r. Prezydent RP podpisał ustawę o systemach sztucznej inteligencji, która buduje w Polsce instytucjonalne zaplecze do stosowania AI Act.

Poniżej przedstawiamy usystematyzowany obraz tego, co rzeczywiście zmienia się od sierpnia 2026 r. – zarówno na poziomie unijnym, jak i krajowym.

Digital Omnibus – przesunięcie obowiązków dla systemów wysokiego ryzyka

W czerwcu 2026 r. Unia Europejska przyjęła pakiet upraszczający określany jako Digital Omnibus (Parlament Europejski przyjął go 16 czerwca, Rada zatwierdziła 29 czerwca). Jego skutkiem jest przesunięcie w czasie najbardziej wymagających obowiązków AI Act – tych dotyczących systemów wysokiego ryzyka.

Samodzielne systemy wysokiego ryzyka wymienione w załączniku III do AI Act (m.in. narzędzia rekrutacyjne, systemy scoringu kredytowego) – pierwotnie planowane na 2 sierpnia 2026 r. – zaczną obowiązywać od 2 grudnia 2027 r.

Systemy AI wbudowane w produkty już regulowane odrębnymi przepisami (załącznik I do AI Act) uzyskały czas do 2 sierpnia 2028 r.

Powodem przesunięcia jest brak gotowych norm technicznych, o których mowa w art. 40 AI Act, niezbędnych do przeprowadzenia oceny zgodności. Odroczenie nie oznacza jednak, że 2 sierpnia 2026 r. pozostaje datą pozbawioną znaczenia prawnego.

Co faktycznie wchodzi w życie 2 sierpnia 2026 r.

Z dniem 2 sierpnia 2026 r. zaczynają obowiązywać przepisy dotyczące przejrzystości, uregulowane w art. 50 AI Act. Obejmują one znacznie szerszy krąg podmiotów niż regulacje dotyczące wysokiego ryzyka – dotyczą w praktyce każdego podmiotu wykorzystującego określone kategorie systemów AI w kontakcie z użytkownikiem. Do najważniejszych obowiązków należą:

• Obowiązek informowania o interakcji z AI – podmioty udostępniające chatboty lub inne systemy prowadzące konwersację muszą jasno poinformować użytkownika, że komunikuje się z systemem sztucznej inteligencji, a nie z człowiekiem.
• Oznaczanie treści syntetycznych – obrazy, materiały audio i wideo wygenerowane lub w istotny sposób zmodyfikowane przez AI (w tym tzw. deepfake) muszą zostać odpowiednio oznaczone. Ocenie podlega przede wszystkim to, czy treść może wywołać u odbiorcy fałszywe wrażenie autentyczności – nie ma przy tym znaczenia intencja twórcy materiału.
• Przejrzystość systemów rozpoznawania emocji i kategoryzacji biometrycznej – osoby poddawane działaniu takich systemów muszą zostać o tym poinformowane.

Istotny jest techniczny wymóg dotyczący sposobu oznaczania treści syntetycznych: oznaczenie musi być czytelne maszynowo (machine-readable), a nie jedynie opisowe (np. dopisek pod grafiką). W praktyce oznacza to konieczność stosowania odpowiednich metadanych lub znaku wodnego możliwego do odczytania przez inne systemy informatyczne. Komisja Europejska opublikowała zestaw ikon wspierających jednolite oznaczanie takich treści.

Dla systemów generatywnych wprowadzonych na rynek przed 2 sierpnia 2026 r. przewidziano okres przejściowy – wymóg oznaczania czytelnego maszynowo zacznie ich obowiązywać od 2 grudnia 2026 r. Nie zwalnia to jednak z obowiązku informowania odbiorców w innej, dostępnej formie już od sierpnia.

Co obowiązuje od dawna i nie zostało przesunięte

Warto podkreślić, że część regulacji AI Act funkcjonuje od dłuższego czasu i pozostaje bez zmian. Zakazane praktyki – w tym manipulacyjne systemy AI oraz niedopuszczalne formy scoringu społecznego – są zabronione już od lutego 2025 r. Bez odroczenia obowiązuje również wymóg zapewnienia odpowiednich kompetencji w zakresie AI (tzw. AI literacy) wśród osób obsługujących systemy sztucznej inteligencji. Od sierpnia 2025 r. obowiązują natomiast przepisy dotyczące dostawców modeli AI ogólnego przeznaczenia (GPAI) – dotyczą one zarówno samych dostawców takich modeli, jak i podmiotów, które budują własne rozwiązania w oparciu o nie.

Sankcje

Skala sankcji przewidzianych w AI Act jest zróżnicowana w zależności od charakteru naruszenia:

• Naruszenie obowiązków w zakresie przejrzystości (art. 50 AI Act) oraz innych obowiązków operatorów lub jednostek notyfikowanych podlega administracyjnej karze pieniężnej do 15 mln euro lub do 3% całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa – w zależności od tego, która wartość jest wyższa.
• Za naruszenia najpoważniejsze, dotyczące przede wszystkim zakazanych praktyk, przewidziano kary do 35 mln euro lub do 7% rocznego światowego obrotu.

Nowość krajowa: ustawa o systemach sztucznej inteligencji

24 lipca 2026 r. Prezydent RP podpisał ustawę o systemach sztucznej inteligencji, przygotowaną przez Ministerstwo Cyfryzacji. Jej celem jest zbudowanie w Polsce instytucjonalnego zaplecza umożliwiającego stosowanie unijnego AI Act.

Kluczowym elementem ustawy jest powołanie krajowego organu nadzoru – Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI), w której skład wejdą m.in. przedstawiciele UOKiK, KNF, KRRiT oraz UKE. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Cyfryzacji przewodniczący Komisji ma zostać powołany w ciągu dwóch miesięcy od wejścia ustawy w życie, a cały jej skład – w ciągu trzech miesięcy, co oznacza rozpoczęcie faktycznej działalności KRiBSI w listopadzie 2026 r. Komisja będzie uprawniona do przeprowadzania kontroli, rozpatrywania skarg oraz wydawania decyzji administracyjnych, w tym o wycofaniu systemu AI z rynku, zakazie jego udostępniania lub ograniczeniu zakresu jego wykorzystania, a także do nakładania kar finansowych za nielegalne wykorzystanie AI. Każdy podmiot, który uzna, że dany system AI narusza obowiązujące przepisy, zyska przy tym prawo złożenia formalnego wniosku o interwencję do KRiBSI.

Ustawa przewiduje również instrumenty wspierające przedsiębiorców. Będą oni mogli uzyskać opinię indywidualną, oceniającą zgodność planowanego lub realizowanego zastosowania AI z przepisami, co ma zapewnić większą pewność prawną przed wdrożeniem danego rozwiązania. Małe i średnie przedsiębiorstwa oraz startupy zyskają ponadto dostęp do piaskownic regulacyjnych – kontrolowanych środowisk testowych pod nadzorem KRiBSI, umożliwiających sprawdzenie innowacyjnych rozwiązań AI bez ryzyka natychmiastowych sankcji, przy jednoczesnym wsparciu doradczym regulatora. Ustawa gwarantuje przy tym możliwość zaskarżenia rozstrzygnięć KRiBSI do sądu oraz ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa w toku postępowań.

Ustawa wiąże krajowy system nadzoru z obowiązkami wynikającymi z AI Act, które zaczynają być stosowane równolegle od 2 sierpnia 2026 r.

Co należy zrobić już teraz

Zakres koniecznych działań zależy od tego, jakie systemy AI funkcjonują w danej organizacji:

1. Jeżeli przedsiębiorstwo wykorzystuje chatboty, generuje treści, obrazy lub materiały audio-wideo za pomocą AI – obowiązki przejrzystości dotyczą go już od 2 sierpnia 2026 r. i wymagają wdrożenia odpowiednich mechanizmów informowania użytkowników oraz oznaczania treści przed tą datą.
2. Jeżeli przedsiębiorstwo wykorzystuje systemy klasyfikowane jako wysokiego ryzyka (np. w rekrutacji lub ocenie zdolności kredytowej) – realny termin dostosowania to grudzień 2027 r., co pozwala zaplanować wdrożenie bez pośpiechu, jednak wymaga rozpoczęcia prac odpowiednio wcześniej.
3. Niezależnie od powyższego – warto zweryfikować, czy w organizacji spełniony jest obowiązek AI literacy oraz czy funkcjonujące systemy nie mieszczą się w katalogu praktyk zakazanych.
4. Z uwagi na uruchomienie KRiBSI – warto rozważyć, czy w przypadku wątpliwości interpretacyjnych skorzystać z możliwości uzyskania opinii indywidualnej, zanim ewentualna nieprawidłowość zostanie stwierdzona w toku kontroli.

Nie macie pewności, które z obowiązków wynikających z AI Act oraz z nowej ustawy o systemach sztucznej inteligencji dotyczą Waszej organizacji? Kancelaria LawIT pomoże zweryfikować status wykorzystywanych systemów AI, ocenić klasyfikację ryzyka oraz przygotować dokumentację i procedury zgodne z nowymi przepisami.